Pełny dostęp do zasobów serwisu
Niezarejestrowni goście mają pełny dostęp do zasobów serwisu. Mogą pisać komentarze, posty na forum, pobierać wszystkie zamieszczone w serwisie pliki i załączniki do wiadomości na forum. Zapraszamy!
Dlaczego tu jest reklama?
autor: kaj_sztof | napisano 28 kwietnia 2008 o 19:55
czytano 16852 razy | średnia ocen: 5.26

Starożytna Grecja

   Na cywilizację starożytnej Grecji złożyła się historia niewielkich, często skłóconych ze sobą, państw-miast, do których należały między innymi Ateny i Sparta. Ich osiągnięcia w dziedzinach kultury, nauki i polityki legły u podstaw cywilizacji europejskiej.


   Z okresu tzw. wieków ciemnych Grecja wyłoniła się jako kraj złożony z niewielkich, zwykle samowystarczalnych społeczności rolniczych. Służyły one jako źródło zaopatrzenia dla miasta, które było centrum administracyjnym i handlowym, a także miejscem schronienia w razie niebezpieczeństwa. Miasta takie jak Ateny, Sparta, Korynt czy Teby dały nazwy niewielkim państwom, lub raczej państwom-miastom (polis), z jakich składała się cała starożytna Grecja. Pomimo swoich niewielkich rozmiarów greckie państwa-miasta po dziś dzień stanowią przedmiot zainteresowania, ponieważ to w ich obrębie niektóre idee polityczne i społeczne zostały po raz pierwszy "wypróbowane".

Wyjście z wieków ciemnych
   W czasie wieków ciemnych osadnictwo greckie rozprzestrzeniło się na całe Morze Egejskie oraz wzdłuż wybrzeży Azji Mniejszej (dzisiejsza Turcja). Do VIII w.p.n.e. Grecy zdołali odtworzyć swoje kontakty z innymi narodami, eksportując tak charakterystyczne produkty jak oliwa z oliwek, wino, ceramika i wyroby metalowe. Dzięki stosunkowo nowemu wynalazkowi fenickiemu, jakim był alfabet, Grecy ponownie posiedli umiejętność pisania, straconą w czasie wieków ciemnych. Jednak pokój i dobrobyt spowodowały gwałtowny wzrost populacji, co uczyniło trudnym wyżywienie wszystkich ze skromnych zasobów rolniczych państw-miast.
   Dlatego też Grecy zaczęli migrować w poszukiwaniu terenów gdzie mogłyby zostać założone nowe samowystarczalne miasta. W ten sposób powstało wiele kolonii w południowej Italii i na Sycylii - w obszarze nazywanym później Wielką Grecją. W ciągu następnych dwóch wieków Grecy skolonizowali wiele terenów wzdłuż wybrzeża Morza Śródziemnego, a także wokół Morza Czarnego. Wiele z założonych przez nich ośrodków zostało wkrótce wchłoniętych przez sąsiadujące narody, co oznacza, że grecka kultura miała dużą siłę oddziaływania.
   W tym czasie miasta-państwa przeszły istotne przeobrażenie polityczne. Monarchie ustąpiły miejsca arystokracjom, czyli rządom sprawowanym przez grupę wielkich posiadaczy ziemskich. Jednak ich pozycja stawała się coraz mniej stabilna w miarę rozwoju stosunków handlowych oraz wprowadzeniu systemu monetarnego (około 600 roku p.n.e.) zaczerpniętego od Lidyjczyków, za mieszkających zachodnią część Azji Mniejszej. VI w.p.n.e. charakteryzował się dużą ilością walk wewnętrznych w polis, w których władza często przejmowana była przez tyranów. Podobnie jak "arystokracja" tak i "tyran" jest słowem pochodzenia greckiego, jednak Grecy używali go bez negatywnych skojarzeń odnoszących się do władcy okrutnego i niechcianego. Tyran był po prostu osobą, która siłą przejęła władzę, czasami w celu przeprowadzenia koniecznych reform i nierzadko przy poparciu ogółu społeczeństwa.
   Niezależnie od reform przeprowadzonych przez słynnego prawodawcę Solona, władza w Atenach także została przejęta prze tyrana w osobie Pizystrata. Jednak następca Pizystrata został w 510 r.p.n.e. wypędzony z Aten, a w obrębie polis wprowadzono demokrację - czyli władzę obywateli (gr. demokratia - "ludowładztwo"). Dzięki temu, że polis było stosunkowo małe władza nie była sprawowana przez wybraną grupę ludzi, lecz przez ogół mieszkańców, którzy w celu podjęcia kluczowych decyzji albo wprowadzenia nowych praw zbierali się na zwoływanych w tym celu zgromadzeniach. Jednak demokracja grecka miała ograniczony charakter, ponieważ kobiety i niewolnicy nie mieli prawa głosu.
   W V wieku p.n.e. w wielu państwach-miastach miały miejsce konflikty pomiędzy stronnikami demokracji i oligarchii. Zwolennicy oligarchii opowiadali się za władzą sprawowaną przez bogatą i uprzywilejowaną grupę społeczną.

Ateny i Sparta
   Tak jak Ateny stanowiły wzór demokracji, tak forma obowiązująca w Sparcie była przykładem oligarchii. Jednak pod wieloma względami Sparta była wyjątkowym polis. W większości greckich państw-miast różnica pomiędzy ilością wolnych obywateli a ilością niewolników była stosunkowo mała. Natomiast Spartiaci stanowili niewielką grupę "nadludzi", żyjącą w otoczeniu o wiele liczniejszej populacji niewolnych chłopów (helotów). W celu utrzymania swojej dominacji Spartiaci zamienili się w kastę wojowników, od dziecka przyzwyczajanych do znoszenia cierpień i życia w ciężkich warunkach. Chociaż styl życia Spartiatów był surowy i pod względem kulturalnym mało płodny, wielu Greków stawiało go sobie za wzór. Posłuszeństwo, karność i niewzruszone zasady moralne obywateli Sparty przeciwstawne były często cynicznemu i destruktywnemu indywidualizmowi Ateńczyków.
   Grecy byli lojalni przede wszystkim wobec swoich polis, mieli jednak świadomość, że wszyscy razem stanowią jeden naród Hellenów. Łączyła ich poezja Homera, wiara w Zeusa i innych bogów olimpijskich oraz kult rozwoju duchowego i cielesnego, czego dowodem były gimnazjony i igrzyska olimpijskie. Mieli także poczucie swojej odrębności, jako że w przeciwieństwie do innych narodów - których przedstawicieli określali wspólnym mianem "barbarzyńców" - ich życie społeczne regulowane było przez prawo. Zarówno w oligarchii i demokracji obywatele posiadali określone prawa i nie mogli być pozbawieni życia jedynie w wyniku kaprysu króla, czy cesarza, jak to miało miejsce wśród Persów, których Grecy nazywali barbarzyńcami niezależnie od ich potężnego imperium i zaawansowanej kultury.
   Tymczasem ekspansja perska, która zaczęła się w VI wieku p.n.e., wydawała się nie do powstrzymania, a jej ofiarami padły grackie miasta w Azji Mniejszej. Jednak Persowie nie przejawiali zainteresowania macierzystym terytorium greckim - biednym i położonym daleko za Morzem Egejskim, dopóki Ateny i Erytrea nie udzieliły poparcia Aristagorasowi z Miletu, który wzniecił bunt. Powstanie zostało zdławione, a w 490 r.p.n.e. perski król Dariusz wysłał ekspedycję mającą ukarać Ateny. Jednak to Ateńczycy odnieśli słynne zwycięstwo pod Maratonem, położonym około 42 km od miasta. Wyczyn Filipidesa, który przybiegł do Aten z wiadomością o zwycięstwie i padł martwy z wycieńczenia (wcześniej przebiegł z Maratonu do Sparty i z powrotem, aby poprosić o pomoc). Wyczyn ten jest po dziś dzień upamiętniany długodystansowym biegiem w czasie igrzysk olimpijskich. Dziesięć lat później syn Dariusza, Kserkses, przeprowadził o wiele groźniejszy atak, budując pomost z łodzi przez cieśninę Hellespont (dzisiejsze Dardanele) - łączącą Azję Mniejszą z Europą - i przeprowadzając po nim swoją ogromną niewolniczą armię. Najeźdźcy stanowili zagrożenie dla wszystkich miast greckich, które postanowiły utworzyć obronny Związek Panhelleński. Kiedy Kserkses nadciągał z północy, armie ściągnięte z różnych polis próbowały opóźnić jego marsz. 300 Spartan pod wodzą Leonidasa i 700 Tespijczyków dowodzonych przez Demofilusa, poległo w bohaterskiej obronie przesmyku w Termopilach.
   Ich ofiara wydawała się próżna, jako że Grecy musieli musieli ustąpić. Ludność Aten została ewakuowana do Epidauros i Troizen, a najeźdźcy spalili świątynie miasta, położone na Akropolu. Pomimo że grecki przywódca Temistokels, przewidując wojnę z Persami, wzmocnił flotę ateńską, ciągle jeszcze liczebnością znacznie ustępowała ona flocie perskiej. Jednak Grekom udało się zwabić okręty wroga do wąskiej zatoki w okolicy miasta Salamina, gdzie możliwości manewru były bardzo ograniczone. Szturm Greków wywołał wśród okrętów perskich panikę, w wyniku której flota najeźdźców została rozbita.

Przełomowa bitwa
   Bitwa pod Salaminą należy do najsłynniejszych Bitew w historii. Miała ona znaczenie przełomowe - w następnym roku armia perska została pokonana pod Platejami i ostatecznie Hellada była wolna. Ateńczycy i ich sprzymierzeńcy kontynuowali walką, wyzwalając jedno po drugim greckie miasta w Azji Mniejszej.
   Ateny uzyskały w tym czasie przodującą pozycję wśród miast Greckich. W 478 r.p.n.e. utworzona Liga Delijska, której celem było połączenie sił Aten i jej sprzymierzeńców w celu kontynuacji wojny z Persami. Liga stała się wkrótce instrumentem politycznych nacisków. Sprzymierzeńcy Aten zmuszani byli do ustanowienia demokratycznych systemów na wzór Ateński oraz do coraz większych nakładów na rozrastającą się flotę. Kiedy w 449 roku p.n.e. zakończyła się wojna z Persją, Liga Delijska nie przestała istnieć, a wszelkie próby wystąpienia z niej były surowo karane.

Ateny w dobie klasycznej
   V wiek p.n.e. był złotym wiekiem kultury greckiej, utożsamionej głównie z Atenami. Oczywiście zarówno w tym okresie jak i wcześniej inne miasta miały istotny wkład w kulturę Grecji w formie poezji, ceramiki, rzeźby. Na przykład, pierwsi filozofowie, którzy próbowali wyjaśnić naturę świata w bardziej fizyczny niż magiczny sposób, pochodzili z Miletu.
   Jednak największe osiągnięcia intelektualne i artystyczne związane były przede wszystkim z Atenami. Spośród świątyń odbudowanych na Akropolu najsłynniejszy jest Partenon, ze swoimi doskonałymi proporcjami i rzeźbionymi dekoracjami. Pierwsze dramaty rozwinęły się z greckich rytuałów na cześć boga wina - Dionizosa. Filozofowie pochodzący z Aten, przede wszystkim Sokrates i Platon, jako pierwsi zaczęli dociekliwie zgłębiać problemy etyki i polityki. W Atenach pisał Herodot z Halikarnasu, pierwszy historyk, który nie ograniczał się do przeczytania pogłosek i podań, ale krytycznie analizował badane fakty.
   Równie wielki historyk, Tukidydes, był strategiem, dowodzącym oddziałami ateńskimi w czasie wojny peloponeskiej (431 - 404 p.n.e.), którą następnie opisał. Zaniepokojona wzrostem potęgi Aten, Sparta utworzyła Związek Peloponeski, którego członkowie pochodzili z półwyspu Peloponez położonego na południowym końcu Grecji. Pierwsze walki pomiędzy dwoma związkami nie przyniosły rozstrzygnięcia i przez długi czas wydawało się, że tak pozostanie. Jednak Ateny zaczęły ustępować po tym jak miasto nawiedziła epidemia, której ofiarą padł jego wybitny przywódca - Perykles. Spartanie zdołali spustoszyć terytoria wokół Aten (Attykę), jednak nie potrafili przebić się przez ateńskie Długie Mury, osłaniające drogę do portu w Pireusie. Jako że Ateny zachowały dominację na morzu, przez port ten docierały do miasta świeże dostawy.

Odwrócenie ról
   Po siedmioletnim rozejmie wojna wybuchła na nowo. Ateny oblegały Syrakuzy, ważny ośrodek grecki na Sycylii. Po tym jak role się odwróciły i oblegające oddziały znalazły się w okrążeniu, cała ekspedycja została rozbita. Strata dużej ilości okrętów i ludzi była także punktem zwrotnym w wojnie przeciwko Sparcie. Ateny zostały otoczone, a flota Związku Delijskiego zniszczona. W 404 roku p.n.e. głód zmusił mieszkańców miasta do poddania się.

Sparta i Teby
   Sparcie udało się osiągnąć przynajmniej jeden cel - Ateny już nigdy nie zdołały odbudować swojej potęgi. Jednak dysponując ograniczoną ilością ludzi, Spartanie nie byli w stanie kontrolować całej Grecji, pomimo że w wielu miastach oddali władzę w ręce sprzyjającej im oligarchii. Przewaga Sparty nie trwała długo, jako, że Ateny, Teby i Korynt połączyły się, żeby przeciwstawić się jej autorytaryzmowi. W 371 roku p.n.e. Teby, pod wodzą Epaminondasa, rozgromiły pod Leuktarami armię spartańską, która nigdy nie odzyskała już swojej reputacji militarnej.
   Hegemonia Teb była jeszcze krótsza i Grecja wkroczyła w drugą połowę IV wieku p.n.e. tak samo jak zwykle. Wielu greków straciło ochotę do wojaczki, w kwestiach militarnych zdając się na najemników - inaczej niż w leżącej na północy Macedonii, której społeczeństwo było wprawdzie zacofane, jednak rządził nim uzdolniony król, dowodzący karną i silną armią. Filip II Macedoński stopniowo powiększał swoją władzę atakując kolejno różne miasta greckie, w czym pomagały mu czasami sąsiednie polis, liczące na korzyści płynące z grabieży. W 338 roku p.n.e. armia macedońska rozbiła pod Cheroneą połączone siły Aten i Teb. klęska ta ostatecznie położyła kres niezawisłości Grecji, jak również klasycznemu okresowi jej kultury.
komentarze (1) | napisz komentarz
nie musisz się rejestrować!
Prace Heraklesa
© Archeos.pl | O serwisie | Kontakt |
Pliki Cookie
Używamy plików Cookie, aby ułatwiać korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych i reklamowych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki. Rozumiem