Pełny dostęp do zasobów serwisu
Niezarejestrowni goście mają pełny dostęp do zasobów serwisu. Mogą pisać komentarze, posty na forum, pobierać wszystkie zamieszczone w serwisie pliki i załączniki do wiadomości na forum. Zapraszamy!
Dlaczego tu jest reklama?
autor: Kalontas | napisano 29 kwietnia 2009 o 21:44
czytano 14841 razy | średnia ocen: 5.40

Atonizm

Mianem atonizmu określa się jedną z najstarszych - o ile nie najstarszą - religii monoteistycznych świata, czasami nazywana także herezją amerneńską. Religia ta powstała na bazie tradycyjnej religii egipskiej, zaczerpując z niej podstawowe założenia kosmologiczne i kosmogoniczne, jednak tworząc z nich zalążek religii monoteistycznej. Ponieważ uważana była jedynie za odstępstwo i tymczasowy trend, często pojawia się określenie "herezja amarneńska". Miała ona miejsce około XIV wieku p.n.e. i przetrwała jako religia państwowa zaledwie 20 lat, kiedy to po śmierci jej twórcy i proroka, Echnatona, została poddana swoistemu damnatio memoriae - próbowano ją zetrzeć z pamięci tak, aby nic po niej nie zostało. Całe szczęście, nie udało się to i możemy dziś prześledzić historię najstarszego znanego monoteizmu.
Aton

Twórcą i głową atonizmu był faraon Amenhotep IV, syn Amenhotepa III z XVIII Dynastii.  Początkowo nie był wyznaczony na następcę tronu, ale gdy zmarł jego starszy brat Tutmozis, został obdarzony tą rolą. Amenhotep IV znał bóstwo o imieniu Aton z kultu jakim obdarzali go jego dziad i ojciec. Jego dziad, Tutmozis IV, jako pierwszy uznał Atona za osobne bóstwo solarne, a nie jedynie uosobienie dysku słonecznego jak to było od XII Dynastii. Rola Atona powoli wzrastała od tamtej pory, za czasów Amenhotepa III dostając własny osobny i znaczący kult, jednak nigdy przed Amenhotepem IV nie próbowano żadnego boga - a tym bardziej marginalnego Atona - ogłosić jedynym.

Pierwsze początki atonizmu pojawiają się w piątym roku rządów Amenhotepa IV, kiedy to Aton został ogłoszony najwyższym spośród wszystkich bogów, detronizując wcześniejszego Amona. Aby podkreślić tą rolę nowego bóstwa, jego imię zaczęto zapisywać w kartuszu, który dotychczas używano tylko do zapisu imion faraonów. Dodatkowo, wówczas Amenhotep IV zaczął również konstrukcję nowej stolicy, swojego "idealnego miasta", i świętego miasta Atona - miasta znanego dziś jako Achetaton, znajdującego się w pobliżu dzisiejszego Tell el-Amarna. Wkrótce, faraon zmienił nawet swoje imię na Echnaton, by podkreślić tą zmianę. Po dwóch latach, w siódmym roku rządów, faraon oficjalnie przeprowadził się do nowej stolicy, z której to zaczął rządzić Egiptem. W tym samym czasie, zaczęto również budować wielkie świątynie Atona w innych miastach, w tym w Tebach.

Zmiana ta zaczęła powodować rozłam w społeczeństwie i poróżnienie z dotychczasową warstwą kapłańską, której nie podobał się kierunek reform. Zwłaszcza kapłani Amona protestowali przeciwko znacznemu ograniczeniu ich roli, która przedtem była niemal wszechwładna w Egipcie. Nie wiadomo, na ile Echnaton naprawdę kierował się swoją wiarą i oddaniem ku bogu słonecznego dysku, a na ile była to polityczna decyzja w kierunku ograniczenia roli starych kapłanów, ale jego determinacja wzrastała. Gdy po dwóch latach, budowę jego stolicy dokończono, Echnaton ogłosił, że Aton nie jest zaledwie najwyższym bogiem, ale jedynym, kompletnie zakazując kultu innych bogów, włącznie z domami - do których dotąd religia w Egipcie nie zaglądała.

Echnaton ogłosił oficjalne i uroczyste zepchnięcie Amona z tronu i przejęciu roli jedynego boga przez Atona. Wówczas rozkazano wymazywanie z wszelkich możliwych zapisów imion dotychczasowych bogów, do tego stopnia, że zmieniono zapis słowa "matka", gdyż był zbyt podobny do imienia bogini Mut. Następnie przez długie lata atonizm wypychał kult starych bogów, a domowe idole zastępowano przedstawieniami Echnatona i jego rodziny podczas oddawania pokłonów Atonowi. Echnaton od oddanego kultu zaczął powoli przechodzić do obsesji i tępienia wszystkich, którzy się z nim nie zgadzali (co oznaczało w praktyce prawie cały kraj). Po latach, wielka epidemia zaczęła zbierać żniwa w Egipcie, w końcu zabierając ukochaną żonę Echnatona, Nefretete, i kilka z jego sześciu córek. Po tym okresie, Echnaton przestał dbać o rządzenie krajem i odsunął się w cień. Późne lata atonizmu przejawiają się już tylko niemal templarskim fanatyzmem Echnatona i zaniedbaniem rządzenia krajem.

Gdy Echnaton zmarł, jego następcą miał zostać jego zaledwie ośmioletni syn, Tutenchaton, z wezyrem Aj jako regentem. Aj i arcykapłani Amona szybko przekonali młodego króla, by wycofał reformy swojego ojca i zwrócił stary porządek, który dużo lepiej się sprawdzał w rządzeniu państwem. Niewykluczone, że zelotria Echnatona wywołała znaczne reperkusje na skalę ekonomiczną, socjalną i militarną, z powodu prześladowania "heretyków". Rządy Tutenchatona (który wkrótce zmienił imię na "Tutenchamon") wcale jednak nie poprawiły sytuacji, gdyż był on zaledwie marionetką w rękach kapłanów. Przekonali go oni nawet do tego, by zatwierdził masowe niszczenie imienia Echnatona - jego własnego ojca - i wymazanie go z pamięci, co według wierzeń Egipcjan równało się z odmówieniem mu dostępu do życia wiecznego. Wkrótce, po atoniźmie pozostały tylko nieliczne zapiski w porzuconym na pastwę losu i opuszczonym Achetaton. Po latach, zapomnieni zostali Echnaton, Tutenchamon i panujący krótko pomiędzy nimi Smenchkare, ogłaszając że zaraz po Amenhotepie III panował Horemheb.

Dziś próbuje się ustalić co stało za tak gorliwą wiarą ze strony Echnatona. Pomysły na ten temat krążą od takich jak choćby nadprzyrodzone wizje, aż po zupełnie trywialne machinacje polityczne. Często jednak spotykamy też hipotezę, jakoby Egipt już od Amenhotepa III męczyły straszne choroby, które wyniszczyły dużą część jego populacji. Ślady tego można znaleźć choćby w licznych posągach i świątyniach ku czci Setha, boga zniszczenia, którego próbowano w ten sposób ubłagać, aby odebrał tą zarazę. Echnaton musiał w tej sytuacji uznać, że starzy bogowie opuścili Egipt i jedynie nowe bóstwo - Aton - może im pomóc. Jak widać, nie pomogło, gdyż wkrótce ofiarą zarazy padła i Nefertete. W końcu, mówi się że Echnaton miał problemy ze wzrokiem, przez co odstraszały go ciemność i tajemniczość tradycyjnych egipskich świątyń - co poskutkowało w jasnych i przestronnych świątyniach Atona.
Przedstawienie Echnatona, twórcy atonizmu, w obowiązującym wówczas amarneńskim kanonie sztuki

Atonizm spowodował zmianę nie tylko w samej religii, ale także liczne zmiany w kanonie sztuki. Od tej pory ludzi - w tym samego Echnatona - przedstawiano bardziej realistycznie, nie szczędząc wiernych przedstawień jego ciała, zniekształconego po wiekach kazirodztwa w rodzie. Jedna osoba zdaje się być wyjątkiem od tej reguły, a mianowicie Nefertete, w której Echnaton zdawał się być szaleńczo zakochany. Czasami sugeruje się iż przedstawienia jej piękna były również wierne, jednak biorąc pod uwagę inne cechy tej sztuki, bardziej prawdopodobne było to, że dla królowej zrobiono wyjątek. Stałym elementem w sztuce było przedstawienie Atona jako dysku słonecznego, z dłońmi na końcach swoich promieni, którymi to dłońmi obdarowywał Echnatona i jego rodzinę, bawiących się razem, tchnieniem życia.

Niektórzy wierzą jednak, że atonizm nie wymarł całkowicie bezpotomnie. Czasem przedstawia się współcześnie Mojżesza jako ucznia i wiernego wyznawcę Echnatona, co by sugerowało, że religie abrahamaiczne pochodzą od atonizmu właśnie, hipoteza ta jest jednak daleko posunięta. W każdym bądź razie, atonizm stanowił swoisty kamień milowy, od którego to na świecie zaczęły się pojawiać kolejne religie monoteistyczne - idącem szlakiem Echnatona niestety także w swoim fanatyzmie.
komentarze (2) | napisz komentarz
nie musisz się rejestrować!
Prace Heraklesa
© Archeos.pl | O serwisie | Kontakt |
Pliki Cookie
Używamy plików Cookie, aby ułatwiać korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych i reklamowych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki. Rozumiem