Pełny dostęp do zasobów serwisu
Niezarejestrowni goście mają pełny dostęp do zasobów serwisu. Mogą pisać komentarze, posty na forum, pobierać wszystkie zamieszczone w serwisie pliki i załączniki do wiadomości na forum. Zapraszamy!

Autor Wątek: Imię, nazwisko, przydomek Rzymianina  (Przeczytany 27848 razy)

0 użytkowników i 1 Gość przegląda ten wątek.

Offline Melanchton

  • Obywatel
  • ***
  • Wiadomości: 36
  • Punkty wiedzy 1
  • Płeć: Mężczyzna
Imię, nazwisko, przydomek Rzymianina
« dnia: 06.05.2009, 18:54:51 »
Imię i nazwisko rodowe znaczyły więcej dla Rzymianina niż dla Greka, wynikało to istnienia różnic społecznych wyróżniających rody ważniejsze – patrycjuszowskie od rodów plebejskich, które musiały o swoje prawa walczyć. Początkowo na nazwisko Rzymianina składały się dwa człony: imię i nazwisko rodowe. W latach rzeczpospolitej i późniejszych nazwisko składało się z trzech części, a i zdarzało się dodawanie jeszcze innych wyróżnień, były to: imię – praenomen, nazwisko rodowe – nomen gentile, gentilicium, przydomek – cognomen, np. Marcus Tarentius Varro czy Quintus Horatius Flaccus. Jako, że imion (praenomen) nie było wiele dlatego w dokumentach, inskrypcjach, literaturze były oznaczone skrótami. Marcus, Publius, Quintus, Lucius, Gnaeus (Gnejusz), Titus to najbardziej rozpowszechnione, inne występowały rzadziej.
A oto lista imion i ich skrótów:

  • A.   Aulus
  • Ap.   Appius
  • C.   Caius
  • Cn.   Gnaeus
  • D.   Decimus
  • K.   Kaeso
  • L.   Lucius
  • Mam.   Mamercus
  • Ma.   Manilius
  • M.   Marcus
  • N.   Numerius
  • Post.   Postumus
  • P.   Publius
  • Qu.   Quintus
  • Ser.   Servius
  • Sex.   Sextus
  • T.   Titus
  • Ti.   Tiberius
  • V.   Vibius
  • Vo.   Vopiscus

Rzymianie nie wykazywali się w dziedzinie tworzenia imion zbytnią fantazją czego dowodem są imiona powstałe od liczebników: Quintus (piąty), Sextus (szósty) czy Decimus (dziesiąty).
   Nomen gentile to nic innego jak nazwisko rodowe. Rody, których nazwiska zakończone były na –ius, jak Claudius, Febius, są pochodzenia latyńsko-rzymskiego; a te zakończone na –as, jak Mecenas, lub na –a, jak Paperna, Sienna to rody pochodzenia etruskiego. W skład każdego rodu (gens) wchodziły liczne rodziny, familie, np. w skład rodu Korneliuszów (gens Cornelia) wchodziły rodziny Scypionów, Rufinów, Lentulusów, Cetegów (Scipiones, Rufini, Lentuli, Cethegi).
   Istniał ponadto ścisły związek niektórych imion z poszczególnymi rodami, tak np. imię Appius było obecne tylko w rodzie Klaudiuszów (gens Claudia), Mamercus w rodzie Emiliuszów (gens Aemilia), Kaeso w rodzie Fabiuszów (gens Fabia). Splamienie nazwiska rodowego czynem przynoszącym hańbę wiązało się z wykluczeniem imienia tejże osoby z rodu, np.: w rodzie Klaudiuszów nie używano imienia Lucius a w rodzie Manliuszów imienia Marcus (zakaz ten funkcjonował od 383 r. p.n.e. kiedy to Marcus Manliusz, zwycięzca Ekwów w r. 392 p.n.e. i obrońca Kapitolu podczas ataku Gallów naraził się senatowi i patrycjuszom, występując w obronie interesów plebejuszy; zapomniano o jego zasługach, oskarżono go o zdradę patrycjuszy i rodu na rzecz plebejuszy i strącono ze skały Tarpejskiej).
   Użycie przydomka weszło w życie od momentu kiedy ród zaczął się rozrastać i dzielić na liczne rodziny. Pierwsze cognomen przyjmowali patrycjusze i były związane z rolnictwem i hodowlą bydła – głównymi zajęciami ówczesnych Rzymian. I tak oto: Pilumnus – ten kto wynalazł pilum – tłuczek do stepy; Piso – od czasownika pisere – obijać stępą, młócić. Cyceronowie, Lentulowie, Fabiusze swe nazwiska rodowe wywodzili od nazw uprawianych roślin: cicer – groch, lens – groch, faba – bób; ród Juniuszów otrzymał przydomek Babulcus – ponieważ wyróżniali się umiejętnością hodowli wołów. Przydomki powstawały również od cechy charakterystycznej członka rodziny: Cato – sprytny, Cincinnatus – kędzierzawy.
   Nazwisko czteroczłonowe spotyka się już od czasów Rzeczypospolitej. Czwarty człon to ag nomen – drugi przydomek nadawany obywatelowi za dokonanie jakiegoś sławnego czynu, lub dla upamiętnienia pełnionej przezeń funkcji czy piastowanej godności; np. Publius Cornelius Scipio po zwycięstwie nad Hannibalem pod Zamą w 201 r. p.n.e. otrzymał przydomek Africanus; Marcus Porcius Cato został wyróżniony przydomkiem Censorius, za wybitą działalność cenzorską. Przydomek za zasługi był dziedziczny – otrzymywał go najstarszy syn lecz z biegiem czasu zwyczaj ten zanikł.
   Gdy nadchodziła wielka chwila w życiu młodego Rzymianina a mianowicie wpisanie go na listę obywateli, w aktach i dokumentach wczesnego okresu podawano tylko imię i nazwisko ojca. Gajusz Juliusz Cezar wprowadził w r. 49 p.n.e. ustawę nazwaną Julijską (lex Iulia municipialis), która nakazywała w sprawach urzędowych podawanie trzech członów nazwiska, imię ojca i przynależność do tribus. Znane są przypadki kiedy to w inskrypcjach spotykane jest imię dziadka czy nawet pradziadka, stosowano więc skróty: syn Marka - filius Marci = f (lub fil) Marci; wnuk Publiusza – nepos Publius = n. Publi. Rzym dzielił się na 35 dzielnic (tribus), których nazwy również podawano w skrótach:
AEM   Ilia (Aemilia itp.)HOR   atiaROM   ilia
ANI   ensisLE   moniaASAB   atina
ARN   iensisMAE   ciaSCAP   tia
CLA   udiaMEN   eniaSER   gia
CAM   IliaOUF   entinaSTE   llatina
CLV   stuminaPAL   atinaSUB   urana
COL   linaAOA   iriaTER   etina
COR   neliaPOL   iiaTRO   mentina
ESQ   uilinaPOM   ptiniaVEL   ina
FAB   iaPUB   lilia   VOL   tinia
FAL   ernaPUP   iniaVOT   uria
GAL   eriaQUIR   ina
Przykładowy zapis urzędowy:
M.TULLIUS  M.F.  M.N.  M.PR.  COR. Cicero –odczytamy to w ten sposób:
Marcus Tullius, Marci filius, Marci nepos, Marci pronepos, Cornelia tribu, Cicero. Można zauważyć, że w rodzinie Cycerona zachowało się imię Marek. I kolejny przykład:
M.METILIUS  C.F.  POM. Marcellinus – co otrzymujemy: Marcus Metilius, Cai filius, Pomptina tribu, Marcellinus.
   Imię córki to imię rodowe ojca w formie żeńskiej np. córka Cycerona miała na imię Tullia (Marek Tulliusz Cycero), córka Terencjusza – Terentia (czyli Terencja) itp. Nierzadko dodawano praenomen, którym był zazwyczaj liczebnik np. Tertia – trzecia. Gdy kobiecie przyszło wyjść za mąż to zachowywała swe nazwisko rodowe jako imię i dodawano do tego przydomek męża w drugim przypadku np. Terentia Ciceronis – Terencja Cycerona. W formie oficjalnej brzmiało to tak: Terentia, Terenti f. (=filia), Ciceronis – Ternecja, córka Terencjusza, Cycerona. Po nastaniu cesarstwa kobiety nierzadko miały dwa imiona, ojcowskie i matczyne np.: Aemilia Lepida. Nieobca była zmiana imienia poprzez dodanie sufiksu -ina, -illa, -ulla, - Agrippina, Livilla, Fabulla.
   Każdy obywatel mógł wejść do rodu poprzez adopcję, wtedy otrzymywał pełne nazwisko adoptującego, a swoje nomen gentile poszerzona o formant –anus, zatrzymywał jako drugi cognomen; przykład: Paulus Aemilius adoptowany przez Publiusza Korneliusza Scypiona otrzymał nazwisko: Publius Cornelius Scipio Aemilianus. Były rózne źródła i przyczyny pochodzenia drugiego przydomka: raz zatrzymywano swój przydomek z przed adopcji, innym razem funkcję drugiego cognomen pełniło nazwisko matki mające podkreślić związek rodzin (np.: Servius Cornelius Dolabella Patronius – Cornelius Dolabella po ojcu, a Petronius od imienia matki Petronii), no i oczywiście istniał wariant opisany na początku – drugi przydomek to nazwisko rodowe.
   Gdy mamy doczynienia z niewolnikami to zatrzymywali oni swe imię, a nierzadko w domach bogatych patrycjuszy, gdzie było ich wielu funkcję imienia sprawowało określenie skąd pochodzą, np. Syrus, Lydus, Syra.
   Gdy niewolnik zostawał wyzwalany to otrzymywał nazwisko rodowe (a często i imię)  pana, który go wyzwalał, a swe imię zachowywał jako przydomek, np. wielce zasłużony dla literatury rzymskiej Grek Andronikus z Tarentu (przetłumaczył Odyseję, która stała się dla Rzymian podstawową książką do nauki języka ojczystego (podręcznik szkolny) i w 240 r. p.n.e. wystawił po raz pierwszy w Rzymie grecką komedię i tragedię (przeróbka łacińska), uznaje się to za początek literatury rzymskiej) został wyzwolony przez Liwiusza Salinatora, nazwisko jego brzmiało tak: Lucius Livius Andronikus. Niewolnik i sekretarz Cycerona, Tiro, po wyzwoleniu nazywał się: Marcus Tullius Tiro. Czasami nadawano wyzwoleńcowi nazwisko obywatela, który był w jakiś sposób z nim związany, np. pedagog Cycerona, Dionysius, nazwisko otrzymał po Attyku (Titus Pomponius Atticus), który szczególnie cenił sobie owego pedagoga. Gdy wyzwolenia dokonywała kobieta to niewolnik otrzymywał nomen i nomen gentile ojca i dodatkowo zaznaczano komu zawdzięcza się wolność, np. Marcus Livius, Auguste libertus, Ismarus – Marek Liwiusz, wyzwoleniec Augusty, Ismarus.

Źródło: Lidia Winniczuk - "Ludzie, zwyczaje i obyczaje starożytnej Grecji i Rzymu"

Offline Kalontas

  • Magnus Quizmagister
  • Dyktator
  • ************
  • Wiadomości: 3080
  • Punkty wiedzy 96
  • Płeć: Mężczyzna
  • Magister Mythologiae Omniae
Odp: Imię, nazwisko, przydomek Rzymianina
« Odpowiedź #1 dnia: 06.05.2009, 19:18:49 »
Czy ten tekst nie był znikąd kopiowany? Szczególnie mnie rozprasza ten sposób przedstawienia "list".

Offline Melanchton

  • Obywatel
  • ***
  • Wiadomości: 36
  • Punkty wiedzy 1
  • Płeć: Mężczyzna
Odp: Imię, nazwisko, przydomek Rzymianina
« Odpowiedź #2 dnia: 06.05.2009, 21:18:03 »
Bynajmniej, źródłem tego jest książka a oprawa jest taka bo dzisiaj miałem trudności z łączem internetowym i poprawię to jak najszybciej. A co do tabelek jeszcze to taka forma jest najlepsza. :D

Offline Maciejus

  • Obywatel
  • ***
  • Wiadomości: 29
  • Punkty wiedzy 1
  • Płeć: Mężczyzna
Odp: Imię, nazwisko, przydomek Rzymianina
« Odpowiedź #3 dnia: 07.05.2009, 18:31:07 »
Wypadałoby podać źródło.

KajSztof: "wypadałoby" piszemy razem!

Offline Melanchton

  • Obywatel
  • ***
  • Wiadomości: 36
  • Punkty wiedzy 1
  • Płeć: Mężczyzna
Odp: Imię, nazwisko, przydomek Rzymianina
« Odpowiedź #4 dnia: 08.05.2009, 15:36:00 »
A rzeczywiście, przez problemy z internetem zapomniałem podać. :D
Źródłem jest książka Lidii Winniczuk pt., "Ludzie, zwyczaje i obyczaje starożytnej Grecji i Rzymu".

Dodałem źródło. - KajSztof

 

W szybkiej odpowiedzi możesz użyć kodów BBC i uśmieszków tak jak przy normalnej odpowiedzi.

Nazwa: Email:
Weryfikacja:
Wpisz litery widoczne na obrazku
Posłuchaj liter / Prośba o inny obrazek
Wpisz litery widoczne na obrazku:
Napisz literami ile to jest dwanascie odjac dziesiec (napisz malymi literami bez polskich znakow):
Jaka jest najdluzsza rzeka polski (napisz malymi literami bez polskich znakow):

Pliki Cookie
Używamy plików Cookie, aby ułatwiać korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych i reklamowych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki. Rozumiem